Cover
RAPPORT

Keerpunt nabij

Tweede publieke managementletter commercieel vastgoed

2018 in vogelvlucht

De vastgoedsector heeft de laatste jaren een enorme groei door gemaakt. De investeringsvolumes nemen elk jaar toe en ook buitenlandse beleggers storten zich mas- saal op de Nederlandse vastgoedmarkt. Banken zitten weer volop in vastgoed nanciering en de huurprijzen zitten in de lift. Het jaar 2017 was een recordjaar voor beleggingen in Nederlands vastgoed. Onderstaande gra- ek laat zien dat investeringen en waardegroei weer een stijgende lijn vertonen.

Vanaf 2016 is de waardegroei van het vastgoed zelfs hoger dan de economische groei. Dit betekent echter niet dat hiermee ook alle problemen in de vastgoedsector zijn opgelost. In een situatie waarin transactievolumes ongekende hoogten bereiken en aanvangsrendementen hard op weg zijn naar een historisch dieptepunt is nog steeds sprake van een ondoorzichtige markt. Financieringsrisico’s nemen weer toe en waarderingen blijken omgeven door een grote mate van schattingsonzekerheid zonder dat alle partijen zich daarvoor voldoende bewust zijn. Hierin is in vergelijking met 2011 slechts in beperkte mate verandering opgetreden. Het was destijds een sector die in de schijnwerpers stond door een van de grootste vastgoedfraudes allertijden en die het zwaar te verduren kreeg tijdens de nanciële en economische crisis. Inmiddels heeft de sector zich hersteld, mede door de lage rentestand en de zoektocht van beleggers naar rendement. Er zou zelfs geconstateerd kunnen worden dat het hoogste punt van de vastgoedcyclus alweer gepasseerd is.

Er zijn nu al investeringen bekend waarbij het aanvangs- rendement lager ligt dan tijdens de vorige crisis. Hoe lang duurt het voordat er neerwaartse correcties op de waardering worden uitgevoerd en hoe lang blijft de rente nog historisch laag? Welke gevolgen kan een ommekeer in het algemene economisch tij met zich meebrengen? Heeft de sector inmiddels voldoende weerstand opgebouwd voor een volgende crisis?

Opvolging aanbevelingen 2011

Sinds de signalen en aanbevelingen van de PML uit 2011 is veel ten goede gekeerd, maar er staat nog het nodige te doen. Dit is de belangrijkste conclusie die anno 2018 getrokken kan worden. Zo kan de onderbouwing van aannames en veronderstellingen in vastgoedwaarderingen verbeterd worden en vragen de energietransitie en de gevolgen van de nieuwe IFRS verslaggevingsvoorschriften voor leasecontracten nog steeds om aandacht. Hoewel de nancieringsproblematiek is afgenomen door de historisch lage rentestand zijn er signalen dat de rente langzaam weer omhoog kruipt. Er zijn nog steeds vastgoedondernemingen die worstelen op het gebied van risicomanagement, cultuur en gedrag en bestaat er nog steeds geen openbaar register waarin alle vastgoedtransacties openbaar beschikbaar zijn. Het risico van de waardedaling van niet tijdig verduurzaamd vastgoed is niet verdwenen, zeker gezien de reeds genoemde energietransitie en wereldwijde klimaatafspraken. Tenslotte blijft het voor accountants van belang om de aanbevelingen uit 2011 te blijven evalueren.

Vijf nieuwe signalen

De vastgoedsector blijft een sector vol dynamiek. Er zijn daardoor ook nieuwe signalen. Innovatie, cybercrime, uitbesteding en krapte op de woningmarkt vragen om aandacht in de visie en strategie van een vastgoedonderneming. Ze brengen weer eigen risico’s met zich mee, bijvoorbeeld op het gebied van continuïteit, waardering en risicobeheersing.

Voor de NBA is dit reden geweest om zeven jaar na de eerste PML voor commercieel vastgoed een tweede PML uit te brengen. Een PML die niet alleen terugblikt naar de oude signalen, maar tegelijk vijf nieuwe signalen voor de toekomst neerlegt.

Dat de PML zich primair richt op commercieel vastgoed betekent niet dat hij niet bruikbaar is voor iedereen die in brede zin bij vastgoed is betrokken. Of het nu andere delen van de vastgoedsector betreft, organisaties die on- roerend goed in eigendom hebben of de toezichthouders en beleidsbepalers bij de overheid.

Gezien de diversiteit in de vastgoed sector hoeft ander- zijds niet elk signaal in deze PML op ieder deel van de sector van toepassing te zijn.

logo experttube

Video's op het gebied van Audit & Control, Actuariaat & Risk Management, Juridisch & Fiscale Zaken, Pensioenen, Schade & Hypotheken, Compliance en Investment Management.

Bekijk ons volledige overzicht op www.experttube.nl.

logo CareerTube

Videoplatform met werkenbij video's van toonaangevende organisaties in de financiële wereld. Met een focus op de finance specialisatie zorgt de koppeling met de 17 (niche) vacaturesites van CareerGuide direct voor een relevant bereik.

Bekijk ons volledige overzicht op www.careertube.com.