Cover
RAPPORT

Munt slaan uit de euro

Opties voor verdere versterking van de EMU

Al kort na de Tweede Wereldoorlog zochten Duitsland, Frankrijk, Italië en de Benelux-landen samenwerking. Dit resulteerde zestig jaar geleden in de oprichting van de (voorloper van de) Europese Unie (EU). De samenwerking, die zich in de loop der tijd uitbreidde tot 28 landen, concentreerde zich primair op economisch vlak en bracht substantiële economische baten. Dit geldt in het bijzonder voor Nederland, met zijn grote exportsector en mainportfunctie.

Met de economische integratie groeide ook de behoefte aan stabiele wisselkoersen tussen Europese landen. Pogingen tot coördinatie hadden echter wisselend succes, met regelmatig terugkerende wisselkoerscrises. Mede daarom werd 25 jaar geleden in Maastricht besloten tot oprichting van de Economische en Monetaire Unie (EMU). Hoewel dit ook een politiek project was, voorzagen beleidsmakers belangrijke economische voordelen van de muntunie. De euro zou bijdragen aan economische stabiliteit, verdere handelsintegratie, economische groei en inkomensconvergentie.

Tot nu toe heeft de euro echter niet opgeleverd wat ervan gehoopt werd. Dat komt mede door de wereldwijde financiële crisis, die in veel westerse landen heeft geleid tot een lange periode van lage groei. In de EMU werden deze problemen echter versterkt door weeffouten in de opzet van de muntunie. Zo bleken de waarborgen voor gezonde overheidsfinanciën gebrekkig en was er te weinig aandacht voor macro-economische onevenwichtigheden, zoals huizenbubbels en uiteenlopende lopenderekeningsaldi. Ook werd de financiële turbulentie versterkt doordat nationale overheden en financiële sectoren sterk verweven waren en landen gevoelig bleken voor onderlinge besmetting.

De afgelopen jaren is veel verbeterd. Zo zijn de begrotingsregels hervormd en zijn regels geïntroduceerd ter voorkoming van macro-economische onevenwichtigheden. De bankenunie heeft de vervlechting van banken en overheden verminderd, terwijl financiële vangnetten als het Europees Stabiliteitsmechanisme kapitaalvlucht moeten voorkomen. Hierdoor is de kans op grote financiële turbulentie afgenomen.

Wel dreigt met deze aanpassingen de balans tussen aansprakelijkheid en zeggenschap uit het lood te slaan. Enerzijds is met de financiële vangnetten de Europese aansprakelijkheid bij problemen in lidstaten toegenomen. Anderzijds zijn de Europese (begrotings)regels weliswaar verbreed en versterkt, maar laat de naleving van deze regels nog te wensen over. Een scheve balans kan er onder meer toe leiden dat landen onvoldoende hun best doen om problemen te vermijden.

De balans tussen aansprakelijkheid en zeggenschap is met een aantal relatief kleine maatregelen sterk te verbeteren. Een dergelijke verfijning van het bestaande raamwerk kan het functioneren van de EMU al significant versterken, en daarmee de economische en politieke weerbaarheid van de eurozone vergroten.

Allereerst zou de EMU profiteren van een betere naleving van de regels. Dit helpt om bestaande budgettaire en macro-economische onevenwichtigheden sneller terug te dringen en om nieuwe beter te voorkomen. Dit verkleint de kans dat een lidstaat een beroep moet doen op de Europese noodfondsen. Om de naleving van de regels van het Stabiliteits- en Groeipact en de macroeconomische onevenwichtigheden procedure te verbeteren, helpt het de regels te vereenvoudigen door het aantal uitzonderingen te beperken, en ze te richten op de meest schadelijke problemen. Daarnaast kan de handhaving worden versterkt met behulp van netwerken van onafhankelijke autoriteiten.

Ook moeten financiële risico’s weer meer worden gedragen door private partijen, zodat overheden minder vaak hoeven bij te springen. Hiervoor is een mechanisme nodig om de afwikkeling van onhoudbare overheidsschuld makkelijker te maken. Daarnaast kan het voltooien van de bankenunie de schadelijke wisselwerking tussen banken en overheden verder verminderen. Dit vergt een Europees Depositogarantiestelsel, gekoppeld aan maatregelen om de risico’s op bankbalansen verder te reduceren. Een daarvan is strengere regulering van staatsobligaties op bankbalansen, zodat banken meer kapitaal aanhouden voor deze obligaties (risicogewichten) en niet teveel in de obligaties van één land beleggen (concentratielimieten).

Verdergaande Europese integratie kan vanuit een economisch perspectief additionele winst opleveren, maar lijkt hooguit op termijn en onder strikte voorwaarden haalbaar. Succesvolle integratie betekent immers niet alleen extra publieke risicodeling, maar vergt ook een inperking van de nationale beleidsvrijheid. Voor beide is momenteel weinig politiek draagvlak. Mocht hier verandering in komen, dan kan verdere integratie het functioneren van de EMU en de weerbaarheid van de Europese economie verder versterken.

logo experttube

Video's op het gebied van Audit & Control, Actuariaat & Risk Management, Juridisch & Fiscale Zaken, Pensioenen, Schade & Hypotheken, Compliance en Investment Management.

Bekijk ons volledige overzicht op www.experttube.nl.

logo CareerTube

Videoplatform met werkenbij video's van toonaangevende organisaties in de financiële wereld. Met een focus op de finance specialisatie zorgt de koppeling met de 17 (niche) vacaturesites van CareerGuide direct voor een relevant bereik.

Bekijk ons volledige overzicht op www.careertube.com.